इन्व्हर्टर व बॅटरी - निवड कशी करावी

इन्व्हर्टर व बॅटरी यांची निवड कशी करावी?

आजकल बहुतेक लोकं लोडशेडिंगला कंटाळून इन्व्हर्टर व बॅटरी घेण्याचा निर्णय घेत आहेत. पण नक्की किती क्षमतेचा इन्व्हर्टर व बॅटरी घ्यावी याबद्दल साशंक आहेत. या शंका दूर करायचा प्रयत्न करत आहे. टेक्निकल भाषेत साईनवेव्ह सर्किट व कॉपर ट्रान्स्फॉर्मर असलेला इन्व्हर्टर चांगला. आणि टॉवर ट्युब्युलर व वजनदार बॅटरी चांगली. अति पाऊस व वीजा चमकत असताना  मेन स्विच बंद करणे व नंतर न विसरता चालू करणे हितावह ठरते. तसेच इन्व्हर्टर व बॅटरी खरेदी करण्यापूर्वी ठराविक लोडचे वेगळे वायरिंग (इन्व्हर्टर व बॅटरीला जोडण्यासाठी) व चार्जिंग पॉईंट ही पूर्वतयारी करून घ्यावी लागते. इन्व्हर्टर व बॅटरी साठी हवेशीर व सुटसुटीत जागा अपेक्षित असते. 

"आंपणास एकावेळी जास्तीत जास्त किती लोड चालवायचा आहे यानुसार इन्व्हर्टरची आवश्यक क्षमता ठरवता येते." उदाहरणार्थ दोन फॅनचे दोनशे वॅट (प्रति फॅन शंभर वॅट प्रमाणे), चार ट्युबचे दोनशे चाळीस वॅट (प्रति ट्युब चाळीस व चोक वीस वॅट प्रमाणे), चार एलईडी बल्बचे चाळीस वॅट (प्रति बल्ब दहा वॅट प्रमाणे) असा एकूण चारशे ऐशी वॅटचा लोड होतो. याचे रूपांतर रिव्हर्स कॅलक्युलेशन नुसार सहाशे व्ही ए असे होते. (वॅटला पॉईंट आठने भागल्यास व्ही ए होते अंदाजे). म्हणजेच दोन फॅन, चार ट्युब व चार एलईडीचा एकत्रित लोड साधारणतः सहाशे व्ही ए (व्होट अॅम्पिअर) असतो. सध्या सातशे, साडे आठशे, एक हजार व्ही ए इन्व्हर्टर उपलब्ध आहेत बाजारपेठेत, त्यापैकी साडे आठशे व्ही ए चे मॉडेल निवडायला हरकत नाही. 

"आंपणास सदर ठराविक लोड सलग किती तास चालवायचा आहे यानुसार बॅटरीची आवश्यक क्षमता ठरवता येते." साधारणतः दिडशे ए एच (अॅम्पिअर हावर) ची बॅटरी पूर्ण चार्ज असल्यास साडे चारशे वॅटच्या लोडसाठी तीन तास (पंधरा मिनिटे कमी जास्त) बॅक अप देते. एका वेळी जोडलेली सर्व उपकरणे चालू न ठेवता दोन ऐवजी एक फॅन, ट्युब ऐवजी एल ई डी बल्बचा वापर केल्यास (दिडशे वॅट अ‍ॅक्टिव्ह लोड गृहीत धरून) सदर बॅकअप अगदी आठ नऊ तास मिळू शकतो. बॅटरी पहिल्या वर्षी पेक्षा नंतर नंतरच्या वर्षी बॅकअप कमी देत जाते. व बॅटरीचे अपेक्षित आयुष्य पाच वर्षे असते, त्यानंतर बॅटरी बदलावी लागते. बॅटरी मध्ये दर पाच सहा महिन्यांनी डिस्टिल्ड वॉटर लेव्हल करणे गरजेचे आहे. बाजारपेठेतील शंभर, दिडशे, दोनशे यातील दिडशे ए एच ची बॅटरी लोकप्रिय आहे. 

शक्यतो बॅटरीचा पिरयॉडीक मेन्टेनन्स व्यवस्थित ठेवल्यास व चांगल्या दर्जाची बॅटरी खरेदी केलेली असल्यास बॅटरी मध्ये बिघाड व्हायची शक्यता कमी असते. चांगल्या दर्जाच्या इन्व्हर्टर मध्ये देखील अति पाऊस व वीजा चमकत असताना मेन स्विच तात्पुरते बंद केले गेल्यास बिघाड होण्याची शक्यता कमी. कधी अनपेक्षित रित्या व्होल्टेज कमी जास्त झाल्यास बिघाड संभवतो. बिघाड झालाच तर मात्र तालुक्याच्या ठिकाणी सर्व्हिस सेंटर नसल्याने व लोकल मेकॅनिकना स्पेअर पार्ट्स सहज उपलब्ध होत नसल्याने दुरुस्ती साठी चार, आठ किंवा त्याहून अधिक दिवस लागतात. म्हणून बिघाड होऊच नये यासाठी घ्यावी लागणारी काळजी अगदी कटाक्षाने घ्यावी.